Biografieën

Alexander Graham Bell

2006-07-08T14:38:00.000+02:00

Alexander Graham Bell (3 maart 1847 – 2 augustus 1922) was een Schots uitvinder en was oprichter van de telefoonmaatschappij Bell. Deze bestaat nog steeds onder de naam American Telephone and Telegraph Company (AT&T).

Hoewel Bell vaak wordt genoemd als uitvinder van de telefoon is het waarschijnlijk Antonio Meucci die de eer daarvan toekomt. Daarnaast hebben ook anderen zoals Elisha Gray en Philipp Reis een bijdrage aan de totstandkoming van de telefoon geleverd.

De toekenning van het patent voor de telefoon aan Bell is dan ook omstreden en ging gepaard met de nodige rechtzaken. De verdienste van Bell is echter dat hij van de telefoon een commercieel succes maakte. Hij slaagde er in op basis van het werk van zijn voorgangers een telefoontoestel te ontwikkelen dat niet alleen in een labsituatie werkte maar dat in elke huiskamer gebruikt kan worden.

Andere technische ontwikkelingen waar de naam van Bell aan verbonden is zijn de metaaldetector en transport van spraak via licht.

Naar Bell is de eenheid voor logaritmische vermogensverhoudingen de Bel genoemd. De bekendere afleiding daarvan is de decibel, dB ofwel 1/10 Bel.

Bell was een actieve voorstander van de eugenetica-beweging in de Verenigde Staten. Hij was erevoorzitter van de Tweede Internationale Congres van Eugenetica te New York in 1921. Bell lobbyde voor het invoeren van wetten voor gedwongen sterilisatie van mensen met genetische defecten. Volgens hem vielen daaronder onder andere doven, criminelen en geestelijk gehandicapten. Ook wilde hij doven verbieden om als leraar te werken op dovenscholen en met elkaar te trouwen. Dit maakte hem, samen met zijn voortdurende campagne tegen gebarentaal, niet bepaald geliefd in de dovengemeenschap.

Bell was professor aan de Universiteit van Boston. Hij trouwde met Mabel Hubbard, één van zijn dove studentes. Op zijn sterfbed fluisterde zij "Verlaat me niet.". Het laatste "woord" dat Bell schreef was "Nee".

Alexander Fleming

2006-07-07T14:35:00.000+02:00

Sir Alexander Fleming (6 augustus 1881 – 11 maart 1955) was een Britse arts en microbioloog, die voor de ontdekking van penicilline een Nobelprijs heeft gekregen.

Fleming werd geboren in Lochsfield in Ayrshire, Schotland, als zoon van een boer. Van 1901 tot 1906 studeerde hij geneeskunde aan de St. Mary's Hospital Medical School in Paddington, Londen. Na afloop van zijn studie bleef hij aan dat instituut verbonden. In 1921 werd hij plaatsvervangend hoofd, en in 1946 directeur. In 1948 werd de naam veranderd in Wright-Fleming Institute. Van 1928 tot 1948 hield hij de leerstoel voor bacteriologie aan de universiteit van Londen.

In september 1928 ontdekte Fleming eigenlijk bij toeval dat in de buurt van een bepaalde schimmel die per ongeluk bij een van zijn bacteriekoloniën was gekomen, geen bacteriën groeiden. Fleming maakte een filtraat van de schimmel, en vond dat het vele soorten bacteriën kon doden, terwijl het op proefdieren geen merkbaar nadelige werking had. In een wetenschappelijke publicatie in 1929 noemde hij de stof penicilline, en veronderstelde dat het als geneesmiddel kon werken. De ontdekking van penicilline wordt als een voorbeeld van serendipiteit gezien.

Het daadwerkelijke gebruik van penicilline als geneesmiddel liet echter op zich wachten, omdat de stof zich moeilijk isoleren liet. Dit gelukte eerst Ernst Boris Chain en Howard Walter Florey in 1940. Hierna maakte penicilline een snelle opmars, en in 1945 deelden Fleming, Chain en Florey de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde "voor de ontdekking van penicilline en haar helende werking bij diverse infectieziekten".

Fleming kreeg ook andere vormen van huldiging voor zijn ontdekking. Zo werd hij in 1944 geridderd met verkrijging van het Britse erepredikaat "Sir". Daarnaast ontving hij eredoctoraten van 12 Amerikaanse en Europese universiteiten, werd hij commandeur in het Franse Légion d'honneur (legioen van eer) en 'ererector' van de universiteit van Edinburgh.

Sir Alexander Fleming stierf in 1955 in Londen aan een hartaanval.

Johann Faust

2006-07-06T14:23:00.000+02:00

Dr. Johann Faust (circa 1480-1540) was een Duits magiër en medicus.

Geruchten en legendes over hem begonnen al tijdens zijn leven. Het gerucht ging dat hij zich bezighield met de Zwarte Magie. Men weet niet precies hoe of wanneer Dr. Faust is overleden, maar het leek er op dat hij was vermoord. Gelijk met zijn dood, vermoedelijk rond 1540, ontstond het gerucht dat hij een pact met de duivel had gesloten.

Een van de eerste legendes over Faust werd in 1587 gepubliceerd door J. Spies: Het verhaal van dokter J. Faust. Faust had een afspraak gemaakt met de duivel. Deze beloonde Faust door hem te voorzien van alle rijkdom, kennis en geneugten van het leven. Faust stelde daar tegenover dat hij na zijn dood zijn ziel opgaf. Dit verhaal is veel vertaald, en het duurde niet lang of er werd in Engeland een toneelstuk over geschreven door Christopher Marlowe: Het tragische verhaal over het leven en de dood van dokter Faustus (1604). Later werden hier vele poppenkastvoorstellingen op gebaseerd. Hierdoor kwam Goethe met de legende van Faust in aanraking.

De figuur Faust is gebaseerd op de historische dokter Johannes Faust. De historische Johannes Faust werd in ongeveer 1480 in Knitlingen in Duitsland geboren. Hij stierf rond 1536 in Staufen. Hij reisde rond als arts, astroloog en magiër. Zijn toverkunsten en horoscopen waren vaak aanleiding om hem uit de stad te verjagen. Al tijdens zijn leven ontstonden er mythische verhalen rond zijn persoon, die door de duivel zelf – aan wie hij zijn ziel verkocht had – gewelddadig om het leven zou zijn gebracht. Hij werd een bron van inspiratie voor bijvoorbeeld Christopher Marlowe, Johan Wolfgang von Goethe en bijvoorbeeld Thomas Mann, die in 1947 met Doktor Faust een van de literaire meesterwerken van de 20e eeuw schreef.

Faust is een gedreven geleerde die reeds alle wetenschappelijke kennis tot zich genomen en begrepen heeft, zonder dat zijn dorst naar 'ware' kennis daardoor is gelest. Op zijn zoektocht naar wezenlijke kennis gedwongen of verleid de rationele weg te verlaten, belandt Faust op het gebied van de alchimisten, de magiërs en de duivel, een gebeurtenis waar hij niet zonder meer gelukkig mee is en behoorlijk verscheurd door raakt:

'Zwei Seelen wohnen, ach! in meiner Brust'.

De twee tegengestelden – rationaliteit en irrationaliteit – die verenigd moeten worden is een van de grote thema's van de Romantiek en van dit boek.

'De geleerde' wordt meestal voorgesteld als slecht, dwaas, onmenselijk, arrogant, goddeloos, gek, amoreel en gevaarlijk. Het zijn zonderlingen die uit zijn op rijkdom, roem en succes, weliswaar volledig toegewijd aan en gefascineerd door hun werk, maar niet in staat zelfs de meest elementaire sociale contacten te onderhouden.

De duivel, Mephisto, heeft van alles op de schepping aan te merken. Hij sluit een soort weddenschap af met God, dat hij in staat is om een aardse dokter genaamd Faust te kunnen verleiden tot het slechte pad. God zelf heeft er echter vertrouwen in dat Faust zich niet zal laten verleiden.

De volgende dag maken Faust en en zijn vriend Wagner een wandeling. Faust merkt hoezeer de mensen en de natuur hem waarderen, maar toch voelt hij zich verre van gelukkig. Op de terugweg zien ze een poedel, die Faust volgt tot in zijn studeerkamer. Als hij tegen de poedel begint te praten, verandert hij in Mephisto, de duivel. Deze laat Faust in een diepe slaap vallen.

Als hij weer wakker wordt, doet Mephisto hem een voorstel: hij dient Faust op aarde, Faust dient hem daarna. Faust gaat op dit voorstel in, omdat hij ongelukkig is op aarde. Wat daarna komt, kan hem eigenlijk weinig schelen. Als Faust verliefd wordt op Margarete, vraagt hij dan ook de hulp in van Mephisto: hij wil haar koste wat het kost voor zich winnen.

Hippocrates van Kos

2006-07-05T14:13:00.000+02:00

Hippocrates van Kos was een Griekse arts en leefde van ca. 460 v. Chr. - 377 v. Chr. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van de geneeskunde omdat hij als eerste natuurlijke in plaats van bovennatuurlijke oorzaken voor ziekten zag.

Hij legde nadruk op hygiëne, zowel voor arts als patiënt, op gezonde eet- en drinkgewoonten, het belang van frisse lucht en een natuurlijk verloop van processen in het lichaam.

Hij was ervan overtuigd dat gezondheid bij de mens afhing van de balans tussen lichaamssappen; onbalans zou ziekte veroorzaken. Dit wordt de leer der humores genoemd. Het menselijk lichaam zou bestaan uit vier soorten lichaamssappen: slijm, bloed, gele gal en zwarte gal. De fysieke en mentale toestand werden verklaard uit het bestaande gehalte aan de verschillende sappen. Een onbalans zou behandeld moeten worden met een dieet.

Later werden deze ideeën, die lange tijd grote invloed op de medische wetenschap zouden houden, overgenomen door de invloedrijke Griekse arts Galenus. Deze zou de theorie verbinden met die van de vier elementen.

Hippocrates had een praktijk en een artsenschool op zijn geboorte-eiland Kos, waar hij zijn leerlingen een hoge beroepsmoraal bijbracht. Hij ontwierp een plechtige artseneed waar hij zijn pupillen aan verplichtte en die heden ten dage ook in Nederland door artsen bij hun afstuderen wordt afgelegd. Hoewel er verschillende vormen van de eed bestaan wordt hij nog altijd de 'Eed van Hippocrates' genoemd.

Ook de ontdekking van de pijnstiller en koortsonderdrukker aspirine in wilgenbast staat op Hippocrates' naam.

Jan Huygen van Linschoten

2006-07-04T15:10:00.000+02:00

Jan Huygen van Linschoten (1563 - 8 februari 1611) was een Nederlandse koopman die aan de wieg heeft gestaan van de 17e eeuwse zeevaart naar Azië.

Tussen 1577 en 1592 verbleef hij onder meer in Spanje, Portugal, Goa en op de Azoren. In 1594 nam hij deel aan de expeditie van Willem Barentsz naar het noorden. Ook op de tweede expeditie van Barentsz was van Linschoten aanwezig. Terug in Enkhuizen was hij tot aan zijn dood als trezorier belast met het beheer van de geldmiddelen van de stad.

Naar aanleiding van zijn reis naar Indië publiceerde hij meerdere werken. Aan de hand van deze werken was Cornelis de Houtman uiteindelijk in staat om de door de Portugezen geheim gehouden zeevaartroutes naar Indië te ontdekken. Dit was het begin van de handel met de Oost en zou uiteindelijk leiden tot de oprichting van de VOC.

Vasco da Gama

2006-07-02T11:34:00.000+02:00

Vasco da Gama werd in 1469 geboren in Sines (Portugal). Als jongeman leerde hij astronomie en navigatie en in 1492 werd hij zeeofficier.

Da Gama werd bekend doordat hij tussen 1497 en 1499 als eerste over zee van Europa naar India voer. Tijdens zijn reis maakte Da Gama een grote bocht door de Atlantische Oceaan om zo de windstilte en het slechte weer langs de kust van Afrika te vermijden. Daarna volgde hij de oostkust van Afrika noordwaarts tot aan Malindi.

In Malindi slaagde Da Gama erin een geleerde gids te krijgen, die zijn schip naar Calicut in India loodste. Daar trachtte hij handel te drijven, maar een gebrek aan handelsgoederen en tegenwerking van de moslimhandelaren maakten het hem moeilijk. Desondanks slaagde hij erin van de zamorin (lokale heerser) een uitnodiging tot handelsbetrekkingen te krijgen. In 1502 maakte Da Gama een tweede reis naar India. Deze reis is berucht om haar wreedheid. Langs de kust van Afrika brandschatte Da Gama diverse steden. In het bijzonder berucht is Da Gama's verovering van het schip Meri. Na het schip veroverd en van kostbaarheden ontdaan te hebben, liet Da Gama het bewust zinken met 300 personen aan boord, de meesten van hen pelgrims op weg naar Mekka. In Calicut ondervond hij opnieuw tegenstand, en werden een aantal van zijn mannen gedood. Da Gama bombardeerde de stad en vertrok naar het concurrerende Cochin om handel te drijven.

In 1524 werd Da Gama opnieuw naar India gezonden, waar inmiddels een Portugese kolonie was, om de corruptie te bestrijden. Hij stierf enkele maanden na aankomst aan een ziekte in Cochin. Hij werd er ook begraven. Zijn lichaam werd echter in 1539 naar Portugal teruggebracht.

Thales van Milete

2006-07-01T12:20:00.000+02:00

Thales van Milete (ca. 623 v. Chr. - 545 v. Chr) wordt algemeen gezien als 's werelds eerste filosoof. Door de oude Grieken werd hij gezien als een van de Zeven Wijzen.

Thales ging uit van een oerstof; de basis van alle dingen. Volgens hem moest deze oerstof één van de vier elementen zijn. Hij koos voor water omdat water het duidelijkst fase-verandering ondergaat. Als ijs smelt krijg je water, als dat verdampt krijg je stoom. Daarbij geloofden de Grieken dat als je stoom "verder verdunde" lucht krijgt.

Volgens Aristoteles geloofde Thales dat de aarde op water dreef. Tevens zou hij in staat zijn geweest een zonsverduistering te voorspellen; waarschijnlijk die van 585 voor Chr. Zijn kennis over sterrenkunde heeft hij mogelijk opgedaan tijdens een reis naar Babylon. Volgens de overlevering is hij ook in Egypte geweest, waar hij de Egyptenaren geleerd zou hebben om de hoogte van hun piramides te berekenen, door de lengte van de schaduw te meten op het moment dat onze schaduw even lang was als wijzelf. Het is echter niet ondenkbaar dat hij deze truc van de Egyptenaren heeft geleerd en niet andersom.

Pierre-Auguste Renoir

2006-06-30T11:50:00.000+02:00

Pierre-Auguste Renoir werd op 25 februari 1841 geboren in Limoges. Zijn vader, een kleermaker, vestigde zich in 1845 met zijn gezin in Parijs. Al op zijn 13e werkte Renoir als leerling-schilder. Hij schilderde bloemen op keramiek. Toen dit proces werd geautomatiseerd stapte hij over op andere objecten.

In 1862 sloot hij zich aan bij de Atelier Gleyre en maakte kennis met Claude Monet, Alfred Sisley en Frederic Bazille. Later ontmoette hij ook Camille Pissarro en Paul Cézanne.

In 1867 woonden Renoir en Monet bij Bazille. In de jaren daarna deelde hij een studio in Parijs met Bazille. De zomer van 1869 bracht hij door met Monet in Bouival aan de Seine waar zij gezamenlijk de principes van het impressionisme verder uitwerkten. In de jaren '70 werkte hij in Argenteuil en Parijs.

In 1880 ontmoette hij Aline Charigot, een vrouw van eenvoudige komaf, met wie hij in 1890 trouwde. Zij kregen drie zoons: Pierre (1885), Jean (1894, hij werd later een bekend filmregisseur) en Claude (1901). In datzelfde jaar brak hij zijn rechterarm waardoor hij noodgedwongen enige tijd met links moest werken. In 1881 reisde hij naar Algerije en later naar Spanje en Italie.

In 1888 kreeg Renoir last van jicht. Ondanks de pijn werkte hij door, met een penseel aan zijn pols gebonden. Kort voor zijn dood in 1919 voltooide hij zijn grote werk Les Grandes Baigneuses.

Renoir stierf in Cagnes op 3 december 1919 en werd begraven in Essoyes, naast Aline.

Ernest Hemingway

2006-06-29T12:22:00.000+02:00

Ernest Miller Hemingway werd op 21 juli 1899 geboren te Oak Park, Illinois. Ten tijde van de eerste wereldoorlog was hij voor het rode kruis werkzaam aan het Italiaanse front. Op 8 juli 1918 raakte hij zwaargewond en verbleef daarop enkele maanden in het hospitaal.

Hemingway was drie maal getrouwd (met Hadley Richardson, Pauline Pfeiffer en Martha Gelhorn) voordat hij in 1944 trouwde met Mary Welsh. Hij kreeg drie kinderen; een zoon met Richardson (John) en twee zonen met Pfeiffer (Patrick en Gregory).

Met het boek 'The old man and the sea' won Hemingway in 1953 de Pulitzer Prize en in 1954 de Nobelprijs voor de Literatuur.

Zijn laatste levensjaren, waarin hij aan zware depressies leed, bracht hij hoofdzakelijk in Cuba door. Op 2 juli 1961 benam hij zich met twee schoten uit zijn favoriete geweer het leven.

Hij werd vooral bekend door zijn korte verhalen, die gekenmerkt worden door een unieke, sobere en laconieke verhaaltrant.

William Wallace

2006-06-23T07:32:00.000+02:00

Sir William Wallace of Ellerslie (ca. 1270 - 23 augustus 1305) staat bekend als de eerste Schotse vrijheidsstrijder. In 1297 versloeg hij Engeland bij Stirling Bridge, maar het jaar daarop werd zijn leger verslagen.

Op 23 augustus 1305 werd Wallace in Londen ter dood veroordeeld; hij werd onthoofd en zijn lichaam gevierendeeld, waarna zijn lichaamsdelen als waarschuwing naar alle uithoeken van het Engelse rijk werden gestuurd.

Attila de Hun

2006-06-01T10:22:00.000+02:00

Attila (ca. 406-453), koning van de Hunnen en bijgenaamd Gesel Gods, beheerste Oost- en Midden-Europa in de periode 441-452 en leidde rooftochten in het afbrokkelende West-Romeinse Rijk.

Een van de bekendste verwijzingen naar Attila is het gezegde: Waar Attila is langsgekomen groeit geen gras meer. Dat geeft een indicatie van de grote angst die er toen heerste voor de Hunnen en Attila in het bijzonder.

Rua, oom van Attila, verenigde twee stammen onder zijn koningschap in 432. In 434 kreeg Attila de leiding over alle Hunnen samen met zijn broer Bleda, die hij vermoordde in 445. Overigens sloten behalve de Hunnen ook veel Germaanse stamleden zich bij hem aan en versterkten zo zijn gelederen nog meer. Na vele succesvolle rooftochten door West-Europa versloeg ten slotte de Romeinse generaal Aetius hem in 451 in Gallië. Attila trok toen naar Rome en belegerde de stad, zonder haar echter in te nemen. Waarschijnlijk moest hij zich terugtrekken wegens een dodelijke epidemie onder zijn troepen. Het jaar daarop stierf hij en kort daarop viel zijn rijk uiteen. Veel Hunnen trokken zich terug naar Azië of gingen op in de bevolking van Europa.

James Cook

2006-05-27T11:40:00.000+02:00

James Cook (27 oktober 1728 - 14 februari 1779) was een Engelse ontdekkingsreiziger. Cook was van afkomst een boerenzoon, nam dienst bij de Engelse marine en trok voor het eerst de aandacht door zijn voortreffelijk cartografisch werk ten behoeven van de Engelse actie in Canada tijdens de Zevenjarige Oorlog. Zijn bekwaamheden als cartograaf en astronoom brachten hem er ten slotte toe in dienst te treden van de Royal Society, die hem drie grote reizen liet ondernemen.

Afgezien van zijn grote ontdekkingen, die mede de grondslag voor het Britse Imperium in Australië en Oceanië legden, berust Cooks roem op zijn prestaties op nautisch, astronomisch en cartografisch gebied en op het feit dat hij als eerste doeltreffende dieetmaatregelen (zuurkool) tegen scheurbuik weet te vinden. Daarnaast zijn Cooks expedities oor de aanwezigheid van onderzoekers ook van groot belang door de nieuwe kennis die op velerlei gebied wordt verzameld. Van James Cook kan worden gezegd dat hij, op vreedzame wijze, meer dan wie ook veranderingen op de wereldkaart heeft aangebracht.

Op 21 december 1762 trouwde hij met Elizabeth Batts. Samen kregen zij zes kinderen. James Cook stierf op 14 februari 1779 op Hawaii tijdens zijn derde grote reis. Deze eilandengroep werd door Cook zelf, die er de officiële ontdekker van was, ook wel de Sandwich Islands genoemd. Hij werd vermoord tijdens een ruzie om de vermeende diefstal van een boot.

Jacobus Arminius

2006-05-23T11:20:00.000+02:00

Jacobus Arminius werd in 1559 of 1560 geboren in Oudewater. Op het moment van zijn geboorte was zijn vader, een wapensmid, al overleden. Jacobus Arminius werd opgevoed door Theodorus Aemilius, een priester met protestantse sympathieën. Omstreeks 1572 verhuisde Arminius met Aemilius naar Utrecht. Waarschijnlijk studeerde Arminius daar aan de Hieronymusschool. Nadat Aemilius in in 1574 of 1575 overleed, kwam Arminius in contact met de wiskundige Rudolphus Snellius, die ook uit Oudewater kwam. Snellius liet Arminius studeren in Marburg, waar Snellius hoogleraar was. In 1576 schreef Arminius zich als student vrije kunsten en theologie in aan de Universiteit van Leiden. Tijdens zijn studie viel hij zo op, dat hij van het kramersgilde van Amsterdam een beurs kreeg om verder te studeren in Genève. Arminius studeerde daar onder de opvolger van Calvijn, Thédore Béza. Na zijn studie in Genève reisde hij in 1586 naar Italië. In 1587 werd hij beroepen als predikant in Amsterdam.

Het daarop volgende jaar werd Arminius bevestigd als predikant van de Oude Kerk. In Amsterdam trouwde hij in 1590 met Lijsbet Reael (1569-1648). Vanaf 1591 werd Arminius aangevallen door zijn collega-predikant Petrus Plancius, vanwege Arminius' vrije interpretatie van de predestinatie. In 1593 werd hun ruzie gesust.

In 1603 werd Arminius hoogleraar theologie in Leiden. Zijn collega-hoogleraar Franciscus Gomarus protesteerde hier heftig tegen. Vrijwel direct, in 1604, kwamen de hoogleraren met elkaar in botsing. Hun conflict draaide tevens om de predestinatie. Voor Gomarus lag het al voor het begin van de Schepping vast wie verdoemd zou zijn en wie uitverkoren was, voor Arminius was dit niet het geval. De Amsterdamse predikant Plancius mengde zich in de strijd en koos partij voor Gomarus. Al snel groeide het religieuze meningsverschil uit tot een nationale, politieke strijd. In 1607 werd een commissie in het leven geroepen die het conflict moest beslechten. Pas in 1618 zou tijdens de Synode van Dordrecht besloten worden dat de leer van Gomarus de leer van de Gereformeerde Kerk was.

Om het conflict te stoppen werden Arminius en Gomarus opgeroepen voor het Hof van Holland en de Staten van Holland te verschijnen. Dit loste niets op. In 1609 belegden de Staten van Holland een nieuwe zitting om de theologen bij elkaar te brengen. Arminius moest deze zitting wegens ziekte verlaten: hij stierf in Leiden op 19 oktober van dat jaar. Zijn volgelingen, de remonstranten, scheidden zich na de Synode van Dordrecht af van de Gereformeerde Kerk.

Claudius Galenus

2006-05-22T11:25:00.000+02:00

Claudius Galenus (131 - 201) was een Grieks/Romeinse arts. Zijn geneeskundige systeem domineerde de artsenijkunde bijna 1500 jaar lang.

Galenus werd geboren in Pergamum, in het noord-westen van Klein-Azië. Op zeventienjarige leeftijd begon hij aldaar met zijn medische studie. Vier jaar later vertrok hij naar in die tijd belangrijke medische centra als Smyrna, Korinthe en Alexandrië om zijn studie voort te zetten. Na een verblijf van ruim vijf jaar in Alexandrië, keerde hij in het jaar 160 weer terug naar Pergamum. Daar werd hij aangesteld als arts van de gladiatoren die in het amphitheater van de stad vochten. In 164 vertrok Galenus naar Rome. Daar zou hij uiteindelijk uitgroeien tot een zeer succesvol arts.

Centraal in het denken van Galenus stond het gedachtegoed van Hippocrates' theorie dat het menselijk lichaam bestaat uit vier lichaamssappen of humores: slijm, bloed, gele gal en zwarte gal, en dat elk sap een bepaald temperament vertegenwoordigt. Onbalans in hoeveelheden van een of meer van deze sappen zou ziekte en andere stoornissen veroorzaken. Een disbalans werd behandeld door middel van een dieet. Nieuw was dat Galenus deze sappen koppelde aan de vier elementen water, vuur, lucht en aarde.

Galenus bleef eeuwenlang de hoogste medische autoriteit, totdat Andreas Vesalius en William Harvey de fundamentele misvattingen van deze theorieën aantoonden.

Voltaire

2006-05-21T13:06:00.000+02:00

François-Marie Arouet werd geboren op 21 november 1694 in Parijs. Hij kreeg les op Louis-le-Grand, de meest prestigieuze jezuïtenschool in Parijs. Hij verliet de school op zijn zestiende en niet lang daarna maakte hij al vrienden bij de Parijse aristocraten. Zijn humoristische gedichten maakten hem populair in die kringen. In 1717 kreeg hij problemen met de autoriteiten vanwege zijn scherpe teksten. Hij werd voor elf maanden veroordeeld naar de Bastille wegens satire over de Franse overheid. Tijdens zijn verblijf in de gevangenis schreef hij Oedipe wat zijn eerste theatersucces zou worden. Hierna ging hij de naam "Voltaire" gebruiken.

In 1726 beledigde Voltaire een machtige jonge edelman waarvoor hij werd bestraft. Hij kreeg twee opties: de gevangenis of verbanning; hij koos het laatste. Van 1726 tot 1729 woonde hij in Engeland. In die tijd ging hij zich interesseren voor de filosofie van John Locke en de ideeën van Sir Isaac Newton. Voltaire bestudeerde Engelands constitutionele monarchie en de religieuze tolerantie aldaar. Hij interesseerde zich vooral voor het filosofische rationalisme van die tijd en de natuurwetenschappen. Na zijn terugkeer in Parijs schreef hij een boek waarin hij de Engelse gewoontes en instituties prees, de Lettres Philosophiques, en het Newtonianisme als alternatief voor Descartes' rationalisme introduceerde. Het boek werd geïnterpreteerd als kritiek op de Franse overheid en in 1734 moest Voltaire Parijs opnieuw verlaten.

Na een uitnodiging van een intelligente vriendin, de Marquise du Chatelet, ging Voltaire wonen in haar Chateau de Cirey vlakbij Chaumont in Oost-Frankrijk. Voltaire, de markiezin en de markies vormden een hechte "ménage à trois" die uiteenging toen de markiezin in het kraambed stierf. Verscheidene jaren bestudeerden ze allebei de natuurwetenschappen. In 1746 werd Voltaire toegelaten tot de Académie française. In 1749, na de dood van Marquise du Chatelet en nadat Voltaire een uitnodiging had gekregen van de koning van Pruisen, Frederik de Grote, verhuisde hij naar Potsdam (vlakbij Berlijn). Nadat hij verscheidene malen aanvaringen had gehad met de koning keerde Voltaire in 1753 terug naar Frankrijk.

Om uit de handen van de Franse autoriteiten te kunnen blijven verhuist hij in 1755 naar Genève, waar hij net buiten de stad een huis laat bouwen met uitzicht op het meer, genaamd Les Délices (nu: Institut et Musée Voltaire). Het is hier dat hij zijn beroemde gedicht Poème sur le désastre de Lisbonne schrijft n.a.v. de verwoestende aardbeving die dat jaar Lissabon had getroffen. Dit gedicht, waarin Voltaire zijn twijfel uitdrukt over de goedheid van God, zou de aanzet worden tot zijn meest beroemde verhaal, Candide, où l'Optimisme. Op Les Délices laat Voltaire veel toneelstukken uitvoeren. Maar omdat de Geneefse autoriteiten (evenals zijn grote tegenhanger Jean-Jacques Rousseau overigens) toneel verderfelijk vinden voor de moraal wijkt hij een paar jaar later uit naar Ferney, een stadje net over de grens van de Geneefse Republiek. In 1759 kocht hij daar een landgoed waar hij tot vlak voor zijn dood zou wonen. Voltaire, die door allerlei beleggingen imiddels een vermogend man is geworden, breidt het landgoed enorm uit, laat akkers en wijngaarden aanleggen, waardoor het dorp tot grote bloei komt. Hij wordt dan ook al snel de seigneur van Ferney genoemd, en later zou het stadje worden omgedoopt tot Ferney-Voltaire.

Voltaire was ondertussen allerminst vergeten door de intelligentsia. Vele filosofen komen hem in Ferney opzoeken, waaronder d'Alembert, Baron d'Holbach, David Hume en vele anderen. "Waar Voltaire is, daar is het centrum van de Verlichting" werd wel gezegd, en wat dat betreft was Ferney het middelpunt van de Europese Republiek der Letteren.

Een prominente, maar niet in de smaak gevallen, bezoeker was Casanova die in zijn memoires een uitgebreid verslag van zijn bezoek geeft. Voltaire deed het af met de opmerking: "Er was hier een vreemd mannetje te gast".

In 1759 verschijnt dan Candide. In dit verhaal bekritiseert hij de optimistisch ingestelde monadenfilosofie van Leibniz, die in de hoedanigheid van Pangloss die als mentor het hoe en waarom in de wereld probeert uit te leggen aan de hoofdpersoon, Candide. Tijdens een reis door Europa komt Candide telkens in aanraking met de ongerijmdheden en wreedheid van het aardse bestaan, maar iedere keer verzekert Pangloss hem dat alles gebeurt voor een goed doel in deze wereld die de best mogelijke van alle is. Uiteindelijk lijkt Candide zich bij deze filosofie neer te leggen, en concludeert dat "il faut cultiver son jardin. (Het is goed om je tuin bij te houden)"

Naast zijn literaire inspanningen gaat Voltaire zich ook steeds meer bezighouden met allerlei maatschappelijke en juridische misstanden, en wordt daarmee één van de eerste voorvechters voor de mensenrechten. Zo mengt hij zich in een zaak in Toulouse, waarbij een protestant, Jean Calas, onterecht ter dood werd veroordeeld omdat hij een hand zou hebben gehad in de dood van zijn zoon, die zich tot Katholiek zou hebben willen bekeren. Voltaire bestudeert alle dossiers over deze zaak, en ondanks het feit dat Calas wel ter dood zou worden gebracht werd hij in 1765 postuum toch nog vrijgesproken. Voltaire gaat zich daarna meer en meer op gelijksoortige zaken toeleggen. Ook vertaalt hij een geschrift van de Italiaanse jurist Cesare Beccaria (Dei delitti e delle pene), waarin gepleit wordt voor afschaffing van de doodstraf en martelingen en de humanisering van de rechtspraak, naar het Frans, en publiceert zijn Traité sur la Tolérance in 1763.

Maar ondanks het feit dat Voltaire naarmate hij ouder werd steeds cynischer en skeptischer werd t.a.v. de wereld en van God zou hij nooit van zijn geloof afvallen. Zo liet hij op een bijgebouw bij zijn kasteel in Ferney de tekst "Deo erexit Voltaire" (door Voltaire opgericht voor God) aanbrengen. Qua geloof is Voltaire deïstisch, hoewel hij zichzelf een theïst noemt. Dit houdt in dat hij God ziet als diegene die de klok een slinger heeft gegeven, waarna deze zichzelf blijft voorbewegen. Hij gelooft dus niet in een God die direct ingrijpt in het menselijk bestaan.

Op de leeftijd van 83 jaar keerde Voltaire als een held terug in Parijs. In de Comédie Francaise was hij aanwezig toen zijn laatste toneelstuk Irène werd opgevoerd, waarna hij een staande ovatie ontving. Kort daarop echter stierf hij. Vanwege zijn kritiek op de kerk mocht hij niet op kerkelijke grond begraven worden. Uiteindelijk werd hij begraven bij een abdij in de Champagne. In 1791 werden zijn overblijfselen met veel plechtig vertoon verplaatst naar het Pantheon in Parijs. In 1815, toen het gebouw weer een kerk werd, liet Lodewijk XVIII Voltaire daar rusten omdat het "hem goed zou doen om af en toe een mis te horen".

Hugo de Groot

2006-05-18T13:10:00.000+02:00

Hugo de Groot werd geboren te Delft als telg van een Nederlands patriciërsgeslacht. Zijn vader, Jan de Groot (1554-1640), had veel bekende geleerden uit de Republiek als vriend. Deze geleerden herkenden al snel Hugo's bijzondere begaafdheid; zo kon De Groot al vanaf zijn achtste dichten in het Latijn. Dit leidde er toe dat De Groot al op zijn elfde ging studeren aan de universiteit van Leiden.

Hij schreef onder andere Latijnse tragedies, theologische verhandelingen, en ook Latijnse en Nederlandse gedichten. Zijn belangrijkste werken liggen op historisch en juridisch gebied. Zijn beroemdste werk is De iure belli ac pacis (Over het recht van oorlog en vrede) uit 1625. Dit vormt de basis voor het moderne volkenrecht.

De Groot was tevens theoloog. Hij trachtte zijn overtuigingen te verenigen met het calvinisme maar slaagde hier niet in, omdat het idee dat God niet in alles het laatste woord heeft niet verenigbaar is met het concept van predestinatie. Om deze reden sloot hij zich aan bij de volgelingen van Jacobus Arminius, de remonstranten. Dit pakte echter verkeerd uit en na ingrijpen van Prins Maurits in de godsdienstige twisten werd hij samen met onder andere Johan van Oldenbarneveldt opgepakt en veroordeeld. Van Oldenbarneveldt werd terechtgesteld en Hugo de Groot door een college van 24 rechter 'ter eeuwige gevangenisse' op Slot Loevestein veroordeeld.

Op 5 juni 1619 kwam Hugo hier aan, gevold door zijn vrouw Maria van Reigersberg en dienstmeisje Elsje van Houweningen. Hij mocht blijven studeren. Daarvoor kreeg hij uit Leiden boeken in een kist die soldaten bij een familie in Gorinchem ophaalden en wegbrachten. Dat bracht Maria op een idee. Zij maande Hugo: "Kruip in die kist en zorg dat je er twee uur in kunt blijven zitten zonder geluid te maken". Ze liet hem avonden lang oefenen.

Op 22 maart 1621 was het jaarmarkt in Gorinchem. De gevangenisbaas was weg. Maria legde met Elsje de boeken in bed, zodat het net leek of Hugo weer eens ziek was. Met alleen zijn ondergoed en zijden kousen aan kroop hij in de kist. Elsje ging met de soldaten mee en hield de kist in de gaten. Eenmaal bij de familie aangekomen snelde Hugo eruit om in metselaarskleren naar Parijs te vluchten.

In 1631 keerde hij terug naar Rotterdam, in de hoop dat hij zich weer in Holland kon vestigen. Zes jaar na de dood van Prins Maurits was het politieke klimaat onder diens opvolger Frederik Hendrik veel minder geworden. Burgermeester van Berkel pleitte voor amnestie voor hem in de Staten van Holland. Ook Hooft die tot de kring rond de stadhouder behoorde deed een goed woordje. Maar De Groot zelf weigerde welk verzoek dan ook tot de Staten of de prins te richten. Het jaar daarop vaardigden de staten een nieuw arrestatiebevel uit, en moest hij opnieuw in ballingschap gaan.

Vanaf 1634 leefde hij als gezant van Zweden in Parijs. Het was zijn taak om Franse steun te winnen voor de Zweedse interventiepolitiek in Duitsland. De Zweden streden aan de zijde van de Duitse protestanten in de dertigjarige oorlog. Als principiëel en wat rechtlijnig remonstrant kon hij echter moeilijk overweg met de opportunistische Fransen onder kardinaal Richelieu. Onder invloed van de "franse partij' aan het hof in Stockholm werd hij op 20 december 1644 teruggeroepen.

De jonge koningin Christina wilde hem tot staatsraad benoemen om haar te adviseren in zaken van buitenlandse politiek. Maar bovenal wilde ze hem een wetenschappelijke bibliotheek voor haar laten samenstellen. De Groot voelde daar niets voor. Ook het noordelijke klimaat trok hem en zijn vrouw weinig. In maart 1645 vertrok hij uit Stockholm, naar Lübeck. Zijn schip leed echter schipbreuk bij het oversteken van de Baltische zee. Hij kwam veilig aan wal, maar ver naar het oosten. Te paard reisde hij vanaf 13 augustus richting Lübeck, maar uitgeput bereikte hij Rostock. Daar overleed hij op 28 augustus. Zijn laatste woorden zouden zijn geweest: "door veel te begrijpen, heb ik niets bereikt". Hugo de Groot ligt begraven in de Nieuwe Kerk in Delft, vlakbij Prins Maurits.

Antonie van Leeuwenhoek

2006-05-17T12:21:00.000+02:00

Antonie van Leeuwenhoek werd geboren op 24 oktober 1632 te Delft, en op 4 november van dat jaar gedoopt als Thonis Philipszoon. Later zou hij zich Van Leeuwenhoek gaan noemen; het huis van zijn ouders stond in Delft op de hoek naast de Leeuwenpoort.

Zijn vader stierf toen Van Leeuwenhoek 6 jaar oud was. Zijn moeder hertrouwde, maar zijn stiefvader overleed toen van Leeuwenhoek 16 jaar was. Hij ging in Warmond naar school en werd vervolgens in Amsterdam opgeleid tot lakenverkoper. Op jonge leeftijd bleek hij al over een zeer brede belangstelling te beschikken: hij las zoveel hij kon over onderwerpen op het gebied van sterrenkunde, wiskunde, natuurkunde en scheikunde.

In een vertrek achter de winkelruimte ontwikkelde hij zichzelf tot een wereldberoemd wetenschapper. Als lakenverkoper bestudeerde hij al stoffen met geslepen glas. Van Leeuwenhoek leerde zichzelf glasblazen, slijpen en polijsten en kon vervolgens lenzen van een hoge kwaliteit maken. Met zijn handgemaakte microscopen nam hij spiervezels en de stroom van bloed in haarvaatjes waar. Van Van Leeuwenhoek zijn ook de eerste beschrijvingen van bacteriën en menselijke zaadcellen, die hij 'dierkens' noemde.

Zijn waarnemingen schreef hij op in brieven die hij aan enkele bekenden in Nederland stuurde. Een van hen was de Delftse arts Reinier de Graaf, die Van Leeuwenhoek introduceerde bij de beroemde Royal Society in Londen. De leden waren zo onder indruk van zijn werk dat ze hem in 1680 officieel benoemden tot lid. Vele staatshoofden en wetenschappers kwamen naar Delft om door zijn microscopen te kijken. Tijdens zijn leven sleep hij meer dan 500 optische lenzen, waarvan sommige met een vergrotend vermogen van ongeveer 480x.

Van Leeuwenhoek stierf op 26 augustus 1723 te Delft en werd aldaar op 31 augustus begraven in de Oude Kerk.

Galileo Galilei

2006-05-16T10:34:00.000+02:00

Galileo Galileo (15 februari 1564 - 8 januari 1642) was een Italiaanse natuurkundige, filosoof en astronoom. Hij was hoogleraar in Pisa en Padua.

Galilei gebruikte als één van de eersten een telescoop en ontdekte vier manen van Jupiter. Ook nam hij de schijngestalten van de planeet Venus waar en de kraters op de maan.

Op grond van zijn waarnemingen en de theorie van Nikolaus Copernicus kwam Galilei tot de conclusie dat de zon in het midden van ons zonnestelsel staat en de planeten, de aarde inbegrepen, rond de zon draait (de heliocentrische theorie).

Dit druisde echter in tegen de leer van de Rooms-Katholieke Kerk, die de aarde als het middelpunt van het universum beschouwde. In een kerkelijk proces werd hij veroordeeld tot huisarrest, van 1633 tot 1642. Tijdens deze periode slaagde hij erin een belangrijk boek, waarin zijn nieuwe inzichten verdedigd werden, Discorsi, e dimostrazioni matematiche, intorno à due nuoue scienze, naar het buitenland te laten smokkelen. Het werd in 1637 in Leiden gepubliceerd.

Publius Vergilius Maro

2006-05-15T11:23:00.000+02:00

Virgil (70 v. Chr. - 19 v. Chr.) was een Romeins dichter. Zijn bekendste werk is de Aeneis waarin de grootheid van Rome wordt bezongen. Ook verschijnt Virgil in La Divina Commedia van Dante, waarin hij Dante begeleidt door het Vagevuur en de Hel. Andere werken van Virgil zijn Bucolica (herdersgezangen) en Georgica (een leerdicht over de landbouw).

Zijn grafschrift luidde: "Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope; cecini pascua, rura, duces."

Mantua baarde mij, Calabrië rukte mij uit het leven, Parthenope houdt me nu vast; ik heb weiden, landerijen en leiders bezongen.

Mantua was zijn geboorteplaats, in Brundisium (Calabrië) stierf hij, in Parthenope (Napels) werd hij begraven. De weiden slaan op de Bucolica, de landerijen op Georgica en de leiders op Aeneis.

John Locke

2006-05-14T13:10:00.000+02:00

John Locke werd op 29 augustus 1632 geboren in Somerset, als zoon van een gematigde landeigenaar en advocaat die ook John Locke heette. Van 1647 tot 1652 volgde hij een standaard klassieke opleiding in Westminster, waarna hij ging studeren aan de universiteit van Oxford. In 1668 werd Lock lid van de Royal Society, de Britse academie voor wetenschappen. Kort daarna begon hij aan een studie medicijnen die hij in 1674 met succes afronde.

Locke was van mening dat de rede alleen te beperkt was om als fundament voor kennis te dienen. Daartoe was ook de ervaring en de reflectie daarop nodig. De opvatting van aangeboren kennis of "innate knowledge" werd door Locke verworpen.

Tevens maakte Locke naam als een van de grote verdragstheoretici. Hij overleed op 28 oktober 1704.

Alfred Nobel

2006-05-13T11:08:00.000+02:00

Alfred Nobel werd op 21 oktober 1833 geboren in Stockholm. Op negenjarige leeftijd verhuisde hij naar Sint Petersburg, waar zijn vader een torpedo-bedrijf begon. Alfred volgde er een internationale opleiding met de nadruk op scheikunde en talen. In 1853 keerde Alfred met zijn vader terug naar Zweden en wijdde zich aan de studie der explosieven. In 1864 werd Alfreds jongere broer Emil een een aantal werklui gedood door een explosie in de fabriek van de familie Nobel.

De bekendste uitvinding van Alfred Nobel is de uitvinding van het dynamiet in 1867. Minder bekend is het feit dat Alfred Nobel ook toneelschrijver was. Hij overleed op 10 december 1896 en is begraven in Stockholm. Op die dag worden jaarlijks de Nobelprijzen uitgereikt.

Goethe

2006-05-12T09:32:00.000+02:00

Johann Wolfgang von Goethe (28 augustus 1749 - 22 maart 1832) was een Duits schrijver, wetenschapper, filosoof en staatsman.

Hij studeerde rechten aan de universiteiten van Leipzig en Straatsburg en in 1722 werd hij werkzaam aan het hoogste gerechtshof in Wetzlar. In 1775 verhuisde hij op uitnodiging van Karel August, hertog van Saksen-Weimar-Eisenbach, naar Weimar. Hij trad in staatsdienst bij de hertog en werd ondermeer belast met talloze politieke taken, het beheer van de financiën en de weg- en mijnbouw, het krijgswezen en later het beheer van het hoftheater.

In deze periode werd zijn interesse in de natuurwetenschappen aangewakerd. Bij de bestudering van menselijke schedels ontdekte hij het tussenkaaksbeen, een bij de mens vergroeid stuk bot dat voordien alleen bij dieren was aangetroffen. Met deze ontdekking inspireerde hij later onder andere Charles Darwin. Tevens is het mineraal goethiet naar hem vernoemd. In 1782 werd hij in de adelstand verheven.

n 1786 vertrok Goethe naar Italië, wat opgevat kan worden in de traditie van kunstreizen in die tijd. Hij overwoog schilder te worden maar stapte later toch van dat plan af. Zijn oberservaties van de Italiaanse kleurenpracht mondden later uit in zijn kleurenleer en tevens kwam hij in Italië op het spoor van de zogenaamde oerplant. Deze oerplant, waarvan alle plantensoorten kunnen worden afgeleid, zou niet als organisme in de natuur terug te vinden zijn, maar moest worden opgevat als geestelijk model of concept.

Na een verblijf van enkele maanden in Rome reisde Goethe door naar Napels, waar hij de Vesuvius bestudeerde. In 1788 werd hij door de hertog teruggeroepen naar Weimar omdat hij steun nodig had bij militaire aangelegenheden. Hij nam deel aan de oorlogen tegen Frankrijk.

De jaren na 1794 worden gekenmerkt door een hechte vriendschap met Friedrich Schiller. Onderwerp van gezamenlijke studie waren o.a. de gebeurtenissen rond de Franse Revolutie en de esthetica in de kunst. Uit deze samenwerking ontwikkelde zich een stijl, die wordt aangeduid met de term Weimarer Klassik.

In 1806 trouwde Goethe met Christiane Vulpius. Zij kregen vijf kinderen, waarvan alleen August von Goethe (1789-1830) langer leefde dan enkele dagen.

Vanaf 1794 wijdde hij zich hoofdzakelijk aan de literatuur en het afnemen van audiënties in zijn huis te Weimar. In de laatste jaren van zijn leven tekende zijn secretaris Johann Peter Eckermann gesprekken met Goethe op in het beroemd geworden boek Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Goethe overleed op 82-jarige leeftijd in Weimar.

Groen van Prinsterer

2006-04-30T10:52:00.000+02:00

Guillaume Groen van Prinsterer (Voorburg, 21 augustus 1801 - 19 mei 1876) was een anti-revolutionaire Nederlandse politicus en historicus. Hij was kabinetssecretaris (1829-1836), lid van de Kamer van Grondwetsherziening (1840) en lid van de Tweede Kamer (1849-1857, 1862-1866).

Groen van Prinsterer verzette zich tegen de Franse Revolutie met de daaruit voortkomende liberale ideeën en legde de nadruk op Nederland als een christelijke staat. Een bekend werk van hem is Ongeloof en revolutie.

Het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie is naar Groen van Prinsterer vernoemd.

Louis Pasteur

2006-04-25T13:23:00.000+02:00

Louis Pasteur werd op 27 december 1822 geboren in Dôle, Frankrijk. Hij studeerde scheikunde en biologie en werd in 1854 tot hoogleraar in de scheikunde aan de universiteit van Lille benoemd, totdat hij in 1857 directeur voor natuurwetenschappelijk onderzoek werd aan de École normale supérieure in Parijs.

Pasteur ontwikkelde de theorie dat de oorzaak van veel ziekten ligt bij micro-organismen. Zijn"ziektekiem-theorie" of "microbe-theorie" is één van de belangrijkste ontdekkingen in de medische geschiedenis. Ook introduceerde hij nieuwe concepten als sterilisatie van gereedschappen en wondverbanden.

Hij was de uitvinder van het pasteuriseren, het proces waarbij schadelijke microben in aan bederf onderhevige voedselproducten worden vernietigd door het product kortstondig te verhitten, zonder het product zelf te beschadigen. Tevens ontwikkelde hij een virus-vaccin tegen hondsdolheid.

In 1895 kwam Louis Pasteur te overlijden. Hij werd begraven in de Notre-Dame, maar zijn lichaam werd vrij snel daarna verplaatst naar een crypte in het Pasteur Instituut te Parijs.

Joost van den Vondel

2006-04-24T12:30:00.000+02:00

De ouders van Joost van den Vondel waren afkomstig uit Antwerpen. Zij waren doopsgezind en vluchtten wegens de Contrareformatie naar Keulen, waar in 1587 Joost van den Vondel werd geboren. In 1597 vestigden zij zich in Amsterdam.

Vondel verdiende zijn brood in de kousenhandel die hij van zijn vader had overgenomen. Tijdens deze periode begon hij, als bewonderaar van Seneca, drama's te schrijven. Na de dood van prins Maurits in 1625 schreef hij het treurspel Palamedes. De aanleiding hiertoe was de controverse rond Johan van Oldenbarneveldt en prins Maurits. Vondel moest voor het werk terechtstaan en kreeg een forse boeten van 300 gulden opgelegd. Deze is betaald door Albert C. Burgh, burgemeester van Amsterdam.

In 1641 ging Joost van den Vondel over tot de Rooms-Katholieke Kerk, wat hem veelal niet in dank werd afgenomen.

Tot zijn bekendste werken horen zijn toneelstukken Gijsbrecht van Aemstel en Lucifer.

Boudicca

2006-04-23T11:54:00.000+02:00

Boudicca of Boadicea is vooral bekend als leider van de opstand van de Iceni (een Keltische stam) tegen de Romeinen in het jaar 61.

In de tweede helft van de eerste eeuw werden de Iceni geleid door Prasutagus die een bondgebootschap met Rome had gesloten nadat de Romeinen in 43 met de invasie van Brittannia waren begonnen. Resultaat was dat Prasutagus koning van zijn volk bleef maar ondergeschikt werd aan de Romeinen.

Toen Prasutagus overleed eisten de Romeinen al zijn eigendommen op. Iceense edelen werden hun land ontnomen en hun huizen werden verwoest. Ook Prasutagus' echtgenote Boudicca en hun dochters bleven niet gespaard. Boudicca werd gegeseld en haar dochters verkracht door de Romeinse soldaten.

Boudicca besloot in opstand te komen. Al snel ontstond er tussen de Iceni en andere stammen een coalitie waardoor zij een leger van 100.000 mannen kon verzamelen. De opstand was met de verwoesting van Camolodunum (Colchester), Londinium (Londen) en Veralumium (St Albans) in eerste instantie succesvol voor de Iceni. In deze steden vielen tussen de zeventig en tachtigduizend doden.

Uiteindelijk werden de rebellen door de Romeinen verslagen. De locatie waar dit gebeurde is onbekend, men vermoedt in de huidige West Midlands. Boudicca pleegde volgens sommige bronnen zelfmoord, maar zeker is dat niet. De legende bestaat dat ze begraven ligt onder een van de perrons van het Londense station Kings Cross.

Sophie van Württemberg

2006-04-22T11:22:00.000+02:00

Sophia Frederika Mathilde van Württemberg werd op 17 juni 1818 geboren in Stuttgart, als dochter van koning Willem I van Württemberg en grootvorstin Catharina Paulowna van Rusland, die een dochter was van tsaar Paul I. Kort na de geboorte van Sophie overleed haar moeder, waarna ze door haar tante Catharina van Württemberg werd opgevoed.

Op 18 juni 1839 trouwde ze met Willem, prins van Oranje, de latere koning Willem III. Het paar vestigde zich in Paleis Noordeinde en kreeg drie kinderen: Willem, Maurits en Alexander. Het huwelijk bleek echter geen succes. In intellectueel opzicht was Sophie veruit de meerdere van haar echtgenoot die bovendien buitenechtelijke relaties aanknoopte. Sophie probeerde van hem te scheiden maar met een beroep op het landsbelang werd dit geweigerd. Vanaf 1855 leefde het paar feitelijk gescheiden van tafel en bed. De zomers bracht koningin Sophie door op Huis ten Bosch waar zij op 58-jarige leeftijd overleed.

Dante Alighieri

2006-04-21T18:16:00.000+02:00

Durante degli Alighieri, beter bekend als Dante (Florence, 29 mei 1265 - Ravenna 13/15 september 1321) is de meest vermaarde Italiaanse dichter uit de geschiedenis. Zijn bekendste werk is La Divina Commedia, waarin een verbeelding wordt gegeven van Hel (Inferno), Vagevuur (Purgatorio) en Paradijs (Paradiso).

Zijn leven lang is hij verliefd gebleven op de onbereikbare Beatrice, een getrouwde vrouw, die hij slechts twee keer in zijn leven zag en in La Divina Commedia een rol vervult. Ondanks zijn liefde voor Beatrice was hij vader van meerdere kinderen.

In 1302 werd hij uit Florence verbannen door zijn politieke tegenstanders, de Zwarte Welfen. Dit omdat Dante, als Witte Welf, een mildere politieke koers voerde, gericht op een andere verhouding van kerkelijke en wereldlijke macht. Dante stierf in 1321 in Ravenna, waar hij begraven ligt.

Hiëronymus van Alphen

2006-04-20T12:42:00.000+02:00

Hiëronymus van Alphen werd geboren op 8 augustus 1746 te Gouda en is vooral bekend als dichter. Toen hij vier jaar oud was stierf zijn vader, waarna hij samen met zijn moeder verhuisde naar Utrecht. In Leiden studeerde hij rechten en letteren en bekeerde zich aldaar tot een piëtistische vorm van het christendom. In 1768 werd hij advocaat in Utrecht en in 1772 trouwde hij met Johanna Maria van Goens die bij de geboorte van hun derde kind, drie jaar later, overleed. In 1780 werd Van Alphen procureur-generaal en hertrouwde met Catharina Geertruyda van Valkenburg, met wie hij nog twee kinderen kreeg. In 1789 werd hij in Leiden benoemd tot stadspensionaris en vier jaar later tot Thesaurier-Generaal van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Toen de Republiek in 1795 instortte legde Van Alphen als overtuigd Orangist zijn functie neer.

Als dichter werd hij vooral bekend om zijn bundel Kleine Gedigten voor kinderen. Voor volwassenen schreef hij hoofdzakelijk vrome poëzie en kunsttheoretische en religieuze beschouwingen.

Van Alphen overleefde naast zijn eerste vrouw twee zoons, een kleinzoon en een schoondochter. In 1803 overleed hij zelf aan een beroerte. In 1807 kwamen zijn tweede vrouw en een dochter om bij de grote kruitramp in Leiden.

Marco Polo

2006-04-19T16:50:00.000+02:00

Marco Polo werd geboren op 15 september 1254. In 1260 vertrokken zijn vader, Nicolo Polo, en zijn oom, Maffeo Polo, op een handelsreis. In 1265 kwamen zij, via o.a. Constantinopel, aan in het Rijk der Mongolen. Na terugkomst in Venetië (1269) vertrok het paar in 1271 nogmaals naar het oosten en nam dit keer Marco mee. In 1292 verlieten ze het rijk en kwamen in 1295 weer aan in Venetië.

In 1298 werd Marco Polo gevangen genomen tijdens een oorlog tussen Venetië en Genua. Tijdens zijn krijgsgevangenschap in Genua leerde hij de schrijver Rustichello van Pisa kennen die zijn verhalen in boekvorm opschreef. Het boek getiteld Il Milione werd wereldberoemd en heeft later Columbus geïnspireerd tot het maken van zijn ontdekkingsreizen.

In de zomer van 1299 werd hij vrijgelaten en bij terugkomst in Venetië trouwde hij met Donata Badoer. Het echtpaar kreeg drie dochters. Tot aan zijn dood in 1324 bleef hij in Venetië.

Marie Curie

2006-04-18T13:42:00.000+02:00

Marie Curie werd als Maria Salomee Sklodowska geboren in Warschau, Polen. Aan de Sarbonne in Parijs studeerde ze scheikunde en natuurkunde waarna ze de eerste vrouwelijke docent aan deze universiteit werd. Aan de Sarbonne ontmoette ze de docent Pierre Curie, met wie ze in het huwelijk trad.

Samen met haar echtgenoot bestudeerde ze radioactieve materialen, met name uraniumerts, en won in 1903 als eerste vrouw de Nobelprijs voor de natuurkunde. Acht jaar later ontving ze opnieuw een Nobelprijs. Dit keer voor de scheikunde.

In 1934 overleed ze aan leukemie, die vrijwel zeker is ontstaan doordat zij door haar werk aan een ernome stralingsdosis is blootgesteld.

Een jaar na haar dood kreeg haar oudste dochter, Irene Joliot-Curie, een Nobelprijs voor de scheikunde.

Thomas More

2006-04-17T11:32:00.000+02:00

Thomas More (Londen, 7 februari 1478 - Tyburn, 6 juli 1535) was een Engels humanist en staatsman. Hij werd beroemd door zijn boek Utopia, waarin hij zich afzet tegen het economische en politieke beleid van Engeland.

In 1504 werd hij lid van het engelse Lagerhuis. Uit zijn huwelijk met Jane Colt, rond dezelfde tijd, kreeg hij drie dochters en een zoon. Erasmus verbleef geregeld bij More en schreef er het aan More opgedragen Lof der zotheid. In 1510 werd More rechter en kort daarna undersheriff van Londen. In 1511 hertrouwde hij met Alice Middleton.

In 1518 werd hij lid van de Privy Council en secretaris van koning Hendrik VIII. In 1521 werd hij in de adelstand verheven (Sir Thomas More) en benoemd tot onderschatbewaarder. In 1529 werd hij Lord Chancellor.

Toen koning Hendrik zich in 1528 wilde laten scheiden van Catharina van Aragón protesteerde More. In 1534 eiste Hendrik dat alleen troonopvolging door de kinderen van Anna Boleyn als wettig zou worden erkend. More wilde hier niet aan omdat men hiermee de ongeldigheid van Hendriks huwelijk met Catharina van Aragón moest erkennen en het gezag van Rome over de Engelse kerk afwijzen. Op 17 april 1534 werd hij daarom in de Tower opgesloten. Toen hij weigerde de Act of Supremacy te erkennen, werd dit uitgelegd als hoogverraad waarop hij ter dood werd veroordeeld en onthoofd.

In 1886 werd More zalig verklaard door paus Leo XIII.

Rembrandt van Rijn

2006-04-16T11:53:00.000+02:00

Rembrandt Harmenszoon van Rijn werd op 15 juli 1606 geboren in Leiden. Hij kwam uit een gezin van negen kinderen en was de zoon van een molenaar en een bakkersdochter. Hij bezocht de Latijnse school en werd op 14-jarige leeftijd ingeschreven aan de Universiteit van Leiden. Het bleef echter bij een inschrijving.

In 1621 ging hij achtereenvolgens in de leer bij de Leidse historieschilder Jacob van Swanenburgh en bij de beroemde schilder Pieter Lastman. Hierna opende hij zelf een atelier in Leiden en nam vanaf 1627 zijn eerste leerlingen aan.

In 1634 trouwde hij met Saskia van Uylenburgh. Hun eerste drie kinderen stierven vlak na de geboorte. In 1641 kregen ze een zoon, Titus. Niet lang daarna stierf Saskia. Rond 1645 werd Hendrickje Stoffels, zijn huishoudster, zijn geliefde. Zij kregen een dochter, Cornelia, naar de moeder van Rembrandt.

Rembrandt wordt algemeen beschouwd als de belangrijkste Nederlandse schilder van de 17e eeuw. In totaal vervaardigde hij ongeveer 600 schilderijen, 300 etsen en 2000 tekeningen. Zo'n 100 schilderijen zijn zelfportretten. Ook zijn moeder, zijn vrouw, zoon Titus en Hendrickje Stoffels zijn vaak nadrukkelijk in zijn schilderijen aanwezig. Enkele van zijn beroemde werken zijn De Anatomische Les van Dr. Nicolaes Tulp, De Samenzwering van Claudius Civilis en niet te vergeten de Nachtwacht.

Rembrandt overleefde zowel Hendrickje als Titus. Hijzelf stierf op 4 oktober 1669 in Amsterdam en werd begraven in de Westerkerk, in een onbekend graf.

Belle van Zuylen

2006-04-15T12:02:00.000+02:00

Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken, beter bekend als Belle van Zuylen of Isabelle de Charrière, werd op 20 oktober 1740 geboren in Slot Zuylen bij Utrecht.

Al op jonge leeftijd werd ze geprezen om haar brieven en onderscheidde ze zich door haar intelligentie en intellectuele nieuwsgierigheid. Op twintigjarige leeftijd publiceerde ze anoniem haar eerste novelle, Le Noble, waarin ze zich op een ironische manier verzette tegen de vooroordelen van haar stand.

Op 17 februari 1771 trouwde ze met Charles-Emmanuel de Charrière. Het echtpaar vestigde zich op Le Pontet, bij Colombier, Zwitserland waar haar schrijfcarrière pas echt begon. Ze schreef romans, brochures, toneelstukken en opera's.

Op 27 december 1805 overleed ze op Le Pontet. Ze werd vijfenzestig jaar oud.

Johann Sebastian Bach

2006-04-14T13:07:00.000+02:00

Johann Sebastian Bach werd op 21 maart 1685 geboren in Eisenbach, Duitsland. Al op jonge leeftijd kreeg hij van zijn vader vioolles en van de kerkorganist van Eisenbach orgelles. In 1695 stierven kort na elkaar zijn beide ouders waarna de tienjarige Bach bij een oudere broer in Ohrdruf werd ondergebracht. Van hem kreeg hij orgel- en klavecimbelles.

Op zijn achttiende vond hij werk in Weimar in het koninklijk orkest waarna hij organist werd in Arnstadt. In 1707 vertrok hij naar Mülhausen. In datzelfde jaar trouwde hij met zijn nicht Maria Barbara Bach. Na een jaar keerde hij terug naar Weimar, waar hij negen jaar zou blijven. In deze periode componeerde hij zijn eerste belangrijke werken.

In 1717 werd hij kapelmeester aan het hof van prins Leopold in Anhalt-Köthen. In de 6 jaar die hij daar werkte schreef hij stukken voor kamerorkesten en solo-instrumenten waaronder de beroemde Brandenburgse Concerten.

Bachs eerste vrouw, bij wie hij 7 kinderen had, stierf in 1720. Het jaar daarop trouwde hij met de zangeres Anna Magdalena Wilcken, bij wie hij 13 kinderen kreeg. Van de in totaal 20 kinderen die Bach kreeg, zijn er 10 als zuigeling of kind overleden.

In 1723 verhuisde hij naar Leipzig waar hij de rest van zijn leven zou blijven. Hij werd koormeester van de Thomaskerk en componeerde hier onder meer de Mattheüs Passion en de Johannes Passion. In 1749 kreeg hij last van staar en stierf in 1750 op 65 jarige leeftijd, blind.

William Shakespeare

2006-04-13T17:57:00.000+02:00

William Shakespeare werd in april 1564 geboren in de stad Stratford-upon-Avon, Engeland. Op 18-jarige leeftijd trouwde hij met de zeven jaar oudere Anne Hathaway. Samen kregen zij twee dochters (Sussanah en Judith) en een zoon (Hamnet).

Hij werd acteur, schrijver en uiteindelijk mede-eigenaar van een toneelgezelschap genaamd The Lord Chamberlain's Men. In de jaren dat hij in Londen woonde en werkte werd hij een rijk man. Aan het eind van 1613 besloot hij terug te keren naar Stratford. Drie jaar later stierf hij aldaar op 52-jarige leeftijd.

Shakespeare schreef komedies, tragedies and historische stukken. Zijn bekendste werk is ongetwijfeld Hamlet, met de beroemde zinsnede: 'to be, or not to be.'