08 juli 2006

Alexander Graham Bell

Alexander Graham Bell (3 maart 1847 – 2 augustus 1922) was een Schots uitvinder en was oprichter van de telefoonmaatschappij Bell. Deze bestaat nog steeds onder de naam American Telephone and Telegraph Company (AT&T).

Hoewel Bell vaak wordt genoemd als uitvinder van de telefoon is het waarschijnlijk Antonio Meucci die de eer daarvan toekomt. Daarnaast hebben ook anderen zoals Elisha Gray en Philipp Reis een bijdrage aan de totstandkoming van de telefoon geleverd.

De toekenning van het patent voor de telefoon aan Bell is dan ook omstreden en ging gepaard met de nodige rechtzaken. De verdienste van Bell is echter dat hij van de telefoon een commercieel succes maakte. Hij slaagde er in op basis van het werk van zijn voorgangers een telefoontoestel te ontwikkelen dat niet alleen in een labsituatie werkte maar dat in elke huiskamer gebruikt kan worden.

Andere technische ontwikkelingen waar de naam van Bell aan verbonden is zijn de metaaldetector en transport van spraak via licht.

Naar Bell is de eenheid voor logaritmische vermogensverhoudingen de Bel genoemd. De bekendere afleiding daarvan is de decibel, dB ofwel 1/10 Bel.

Bell was een actieve voorstander van de eugenetica-beweging in de Verenigde Staten. Hij was erevoorzitter van de Tweede Internationale Congres van Eugenetica te New York in 1921. Bell lobbyde voor het invoeren van wetten voor gedwongen sterilisatie van mensen met genetische defecten. Volgens hem vielen daaronder onder andere doven, criminelen en geestelijk gehandicapten. Ook wilde hij doven verbieden om als leraar te werken op dovenscholen en met elkaar te trouwen. Dit maakte hem, samen met zijn voortdurende campagne tegen gebarentaal, niet bepaald geliefd in de dovengemeenschap.

Bell was professor aan de Universiteit van Boston. Hij trouwde met Mabel Hubbard, één van zijn dove studentes. Op zijn sterfbed fluisterde zij "Verlaat me niet.". Het laatste "woord" dat Bell schreef was "Nee".

07 juli 2006

Alexander Fleming

Sir Alexander Fleming (6 augustus 1881 – 11 maart 1955) was een Britse arts en microbioloog, die voor de ontdekking van penicilline een Nobelprijs heeft gekregen.

Fleming werd geboren in Lochsfield in Ayrshire, Schotland, als zoon van een boer. Van 1901 tot 1906 studeerde hij geneeskunde aan de St. Mary's Hospital Medical School in Paddington, Londen. Na afloop van zijn studie bleef hij aan dat instituut verbonden. In 1921 werd hij plaatsvervangend hoofd, en in 1946 directeur. In 1948 werd de naam veranderd in Wright-Fleming Institute. Van 1928 tot 1948 hield hij de leerstoel voor bacteriologie aan de universiteit van Londen.

In september 1928 ontdekte Fleming eigenlijk bij toeval dat in de buurt van een bepaalde schimmel die per ongeluk bij een van zijn bacteriekoloniën was gekomen, geen bacteriën groeiden. Fleming maakte een filtraat van de schimmel, en vond dat het vele soorten bacteriën kon doden, terwijl het op proefdieren geen merkbaar nadelige werking had. In een wetenschappelijke publicatie in 1929 noemde hij de stof penicilline, en veronderstelde dat het als geneesmiddel kon werken. De ontdekking van penicilline wordt als een voorbeeld van serendipiteit gezien.

Het daadwerkelijke gebruik van penicilline als geneesmiddel liet echter op zich wachten, omdat de stof zich moeilijk isoleren liet. Dit gelukte eerst Ernst Boris Chain en Howard Walter Florey in 1940. Hierna maakte penicilline een snelle opmars, en in 1945 deelden Fleming, Chain en Florey de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde "voor de ontdekking van penicilline en haar helende werking bij diverse infectieziekten".

Fleming kreeg ook andere vormen van huldiging voor zijn ontdekking. Zo werd hij in 1944 geridderd met verkrijging van het Britse erepredikaat "Sir". Daarnaast ontving hij eredoctoraten van 12 Amerikaanse en Europese universiteiten, werd hij commandeur in het Franse Légion d'honneur (legioen van eer) en 'ererector' van de universiteit van Edinburgh.

Sir Alexander Fleming stierf in 1955 in Londen aan een hartaanval.

06 juli 2006

Johann Faust

Dr. Johann Faust (circa 1480-1540) was een Duits magiër en medicus.

Geruchten en legendes over hem begonnen al tijdens zijn leven. Het gerucht ging dat hij zich bezighield met de Zwarte Magie. Men weet niet precies hoe of wanneer Dr. Faust is overleden, maar het leek er op dat hij was vermoord. Gelijk met zijn dood, vermoedelijk rond 1540, ontstond het gerucht dat hij een pact met de duivel had gesloten.

Een van de eerste legendes over Faust werd in 1587 gepubliceerd door J. Spies: Het verhaal van dokter J. Faust. Faust had een afspraak gemaakt met de duivel. Deze beloonde Faust door hem te voorzien van alle rijkdom, kennis en geneugten van het leven. Faust stelde daar tegenover dat hij na zijn dood zijn ziel opgaf. Dit verhaal is veel vertaald, en het duurde niet lang of er werd in Engeland een toneelstuk over geschreven door Christopher Marlowe: Het tragische verhaal over het leven en de dood van dokter Faustus (1604). Later werden hier vele poppenkastvoorstellingen op gebaseerd. Hierdoor kwam Goethe met de legende van Faust in aanraking.

De figuur Faust is gebaseerd op de historische dokter Johannes Faust. De historische Johannes Faust werd in ongeveer 1480 in Knitlingen in Duitsland geboren. Hij stierf rond 1536 in Staufen. Hij reisde rond als arts, astroloog en magiër. Zijn toverkunsten en horoscopen waren vaak aanleiding om hem uit de stad te verjagen. Al tijdens zijn leven ontstonden er mythische verhalen rond zijn persoon, die door de duivel zelf – aan wie hij zijn ziel verkocht had – gewelddadig om het leven zou zijn gebracht. Hij werd een bron van inspiratie voor bijvoorbeeld Christopher Marlowe, Johan Wolfgang von Goethe en bijvoorbeeld Thomas Mann, die in 1947 met Doktor Faust een van de literaire meesterwerken van de 20e eeuw schreef.

Faust is een gedreven geleerde die reeds alle wetenschappelijke kennis tot zich genomen en begrepen heeft, zonder dat zijn dorst naar 'ware' kennis daardoor is gelest. Op zijn zoektocht naar wezenlijke kennis gedwongen of verleid de rationele weg te verlaten, belandt Faust op het gebied van de alchimisten, de magiërs en de duivel, een gebeurtenis waar hij niet zonder meer gelukkig mee is en behoorlijk verscheurd door raakt:

'Zwei Seelen wohnen, ach! in meiner Brust'.

De twee tegengestelden – rationaliteit en irrationaliteit – die verenigd moeten worden is een van de grote thema's van de Romantiek en van dit boek.

'De geleerde' wordt meestal voorgesteld als slecht, dwaas, onmenselijk, arrogant, goddeloos, gek, amoreel en gevaarlijk. Het zijn zonderlingen die uit zijn op rijkdom, roem en succes, weliswaar volledig toegewijd aan en gefascineerd door hun werk, maar niet in staat zelfs de meest elementaire sociale contacten te onderhouden.

De duivel, Mephisto, heeft van alles op de schepping aan te merken. Hij sluit een soort weddenschap af met God, dat hij in staat is om een aardse dokter genaamd Faust te kunnen verleiden tot het slechte pad. God zelf heeft er echter vertrouwen in dat Faust zich niet zal laten verleiden.

De volgende dag maken Faust en en zijn vriend Wagner een wandeling. Faust merkt hoezeer de mensen en de natuur hem waarderen, maar toch voelt hij zich verre van gelukkig. Op de terugweg zien ze een poedel, die Faust volgt tot in zijn studeerkamer. Als hij tegen de poedel begint te praten, verandert hij in Mephisto, de duivel. Deze laat Faust in een diepe slaap vallen.

Als hij weer wakker wordt, doet Mephisto hem een voorstel: hij dient Faust op aarde, Faust dient hem daarna. Faust gaat op dit voorstel in, omdat hij ongelukkig is op aarde. Wat daarna komt, kan hem eigenlijk weinig schelen. Als Faust verliefd wordt op Margarete, vraagt hij dan ook de hulp in van Mephisto: hij wil haar koste wat het kost voor zich winnen.

05 juli 2006

Hippocrates van Kos

Hippocrates van Kos was een Griekse arts en leefde van ca. 460 v. Chr. - 377 v. Chr. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van de geneeskunde omdat hij als eerste natuurlijke in plaats van bovennatuurlijke oorzaken voor ziekten zag.

Hij legde nadruk op hygiëne, zowel voor arts als patiënt, op gezonde eet- en drinkgewoonten, het belang van frisse lucht en een natuurlijk verloop van processen in het lichaam.

Hij was ervan overtuigd dat gezondheid bij de mens afhing van de balans tussen lichaamssappen; onbalans zou ziekte veroorzaken. Dit wordt de leer der humores genoemd. Het menselijk lichaam zou bestaan uit vier soorten lichaamssappen: slijm, bloed, gele gal en zwarte gal. De fysieke en mentale toestand werden verklaard uit het bestaande gehalte aan de verschillende sappen. Een onbalans zou behandeld moeten worden met een dieet.

Later werden deze ideeën, die lange tijd grote invloed op de medische wetenschap zouden houden, overgenomen door de invloedrijke Griekse arts Galenus. Deze zou de theorie verbinden met die van de vier elementen.

Hippocrates had een praktijk en een artsenschool op zijn geboorte-eiland Kos, waar hij zijn leerlingen een hoge beroepsmoraal bijbracht. Hij ontwierp een plechtige artseneed waar hij zijn pupillen aan verplichtte en die heden ten dage ook in Nederland door artsen bij hun afstuderen wordt afgelegd. Hoewel er verschillende vormen van de eed bestaan wordt hij nog altijd de 'Eed van Hippocrates' genoemd.

Ook de ontdekking van de pijnstiller en koortsonderdrukker aspirine in wilgenbast staat op Hippocrates' naam.

04 juli 2006

Jan Huygen van Linschoten

Jan Huygen van Linschoten (1563 - 8 februari 1611) was een Nederlandse koopman die aan de wieg heeft gestaan van de 17e eeuwse zeevaart naar Azië.

Tussen 1577 en 1592 verbleef hij onder meer in Spanje, Portugal, Goa en op de Azoren. In 1594 nam hij deel aan de expeditie van Willem Barentsz naar het noorden. Ook op de tweede expeditie van Barentsz was van Linschoten aanwezig. Terug in Enkhuizen was hij tot aan zijn dood als trezorier belast met het beheer van de geldmiddelen van de stad.

Naar aanleiding van zijn reis naar Indië publiceerde hij meerdere werken. Aan de hand van deze werken was Cornelis de Houtman uiteindelijk in staat om de door de Portugezen geheim gehouden zeevaartroutes naar Indië te ontdekken. Dit was het begin van de handel met de Oost en zou uiteindelijk leiden tot de oprichting van de VOC.

02 juli 2006

Vasco da Gama

Vasco da Gama werd in 1469 geboren in Sines (Portugal). Als jongeman leerde hij astronomie en navigatie en in 1492 werd hij zeeofficier.

Da Gama werd bekend doordat hij tussen 1497 en 1499 als eerste over zee van Europa naar India voer. Tijdens zijn reis maakte Da Gama een grote bocht door de Atlantische Oceaan om zo de windstilte en het slechte weer langs de kust van Afrika te vermijden. Daarna volgde hij de oostkust van Afrika noordwaarts tot aan Malindi.

In Malindi slaagde Da Gama erin een geleerde gids te krijgen, die zijn schip naar Calicut in India loodste. Daar trachtte hij handel te drijven, maar een gebrek aan handelsgoederen en tegenwerking van de moslimhandelaren maakten het hem moeilijk. Desondanks slaagde hij erin van de zamorin (lokale heerser) een uitnodiging tot handelsbetrekkingen te krijgen. In 1502 maakte Da Gama een tweede reis naar India. Deze reis is berucht om haar wreedheid. Langs de kust van Afrika brandschatte Da Gama diverse steden. In het bijzonder berucht is Da Gama's verovering van het schip Meri. Na het schip veroverd en van kostbaarheden ontdaan te hebben, liet Da Gama het bewust zinken met 300 personen aan boord, de meesten van hen pelgrims op weg naar Mekka. In Calicut ondervond hij opnieuw tegenstand, en werden een aantal van zijn mannen gedood. Da Gama bombardeerde de stad en vertrok naar het concurrerende Cochin om handel te drijven.

In 1524 werd Da Gama opnieuw naar India gezonden, waar inmiddels een Portugese kolonie was, om de corruptie te bestrijden. Hij stierf enkele maanden na aankomst aan een ziekte in Cochin. Hij werd er ook begraven. Zijn lichaam werd echter in 1539 naar Portugal teruggebracht.

01 juli 2006

Thales van Milete

Thales van Milete (ca. 623 v. Chr. - 545 v. Chr) wordt algemeen gezien als 's werelds eerste filosoof. Door de oude Grieken werd hij gezien als een van de Zeven Wijzen.

Thales ging uit van een oerstof; de basis van alle dingen. Volgens hem moest deze oerstof één van de vier elementen zijn. Hij koos voor water omdat water het duidelijkst fase-verandering ondergaat. Als ijs smelt krijg je water, als dat verdampt krijg je stoom. Daarbij geloofden de Grieken dat als je stoom "verder verdunde" lucht krijgt.

Volgens Aristoteles geloofde Thales dat de aarde op water dreef. Tevens zou hij in staat zijn geweest een zonsverduistering te voorspellen; waarschijnlijk die van 585 voor Chr. Zijn kennis over sterrenkunde heeft hij mogelijk opgedaan tijdens een reis naar Babylon. Volgens de overlevering is hij ook in Egypte geweest, waar hij de Egyptenaren geleerd zou hebben om de hoogte van hun piramides te berekenen, door de lengte van de schaduw te meten op het moment dat onze schaduw even lang was als wijzelf. Het is echter niet ondenkbaar dat hij deze truc van de Egyptenaren heeft geleerd en niet andersom.